Dinler karşılaştırması : İSLAM

İslam: İnanç, Medeniyet ve Süregelen Tartışmalar – Kapsamlı Bir İnceleme

İslam, sadece bir inanç sistemi değil; 1400 yılı aşkın bir süredir dünya medeniyetini şekillendirmiş, sanattan hukuka, bilimden felsefeye kadar hayatın her alanına dokunmuş kapsamlı bir yaşam biçimidir. "Teslimiyet" anlamına gelen bu kelime, Allah'ın (Tek Tanrı) iradesine gönüllü itaati ifade eder ve temel kaynağı, son peygamber Hz. Muhammed'e (s.a.v.) indirilen kutsal kitap Kur'an-ı Kerim'dir.

I. İslam'ın Yapısal Temelleri

İslam'ın yapısı iki temel sütun üzerine kuruludur: İnanç esasları (Akaid) ve ibadet pratikleri (Fıkıh).

A. Akaid (İnancın Esasları)

İmanın altı şartı, bir Müslüman'ın zihinsel ve ruhsal dünyasının temelini oluşturur:

1. Tevhid (Allah’ın Birliği): İslam'ın tartışmasız en önemli ilkesidir. Allah'ın varlığı, birliği, eşi ve benzeri olmayışı (Şirk'ten uzak durma) bu ilke ile ifade edilir.

2. Meleklere İman: Allah'ın emriyle hareket eden, iradesi olmayan varlıklar olduğuna inanılır (Cebrail, Azrail, Mikail, İsrafil gibi).

3. Kutsal Kitaplara İman: Kur'an'ın son ve tahrif edilmemiş kitap olduğu kabul edilmekle birlikte, daha önceki ilahi kitapların (Tevrat, İncil, Zebur) asıllarına da inanılır.

4. Peygamberlere İman: Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e kadar gönderilen tüm elçilerin Allah'ın mesajını ilettiğine inanılır. Hz. Muhammed "Hâtemü'n-Nebiyyîn" (Son Peygamber) olarak kabul edilir.

5. Ahiret Gününe İman: Dünya hayatının bir sonu olduğu, ölümden sonra diriliş, hesap verme, Sırat Köprüsü ve ebedi yaşam (Cennet/Cehennem) inancını kapsar.

6. Kader ve Kazaya İman: Evrendeki her şeyin Allah'ın ezelî ilmi, iradesi ve yaratması ile gerçekleştiğine, insanın ise bu süreçte cüz'i (kısmi) iradesiyle sorumlu olduğuna inanılır.

B. Fıkıh (İbadet ve Uygulama)

İslam'ın beş şartı, temel ritüel ve toplumsal yükümlülükleri ifade eder: Kelime-i Şehadet, Namaz, Oruç, Zekât ve Hac. Bu pratikler, kişinin Allah ile olan bağını güçlendirmenin yanı sıra, toplumsal dayanışmayı ve eşitliği pekiştirmeyi amaçlar (Zekât ve Hac'ın toplumsal boyutları gibi).

II. Felsefi ve Hukuki Boyut: Şeriat, Kelam ve İçtihad

İslam, sadece inançtan ibaret değildir; aynı zamanda bir hukuk (Fıkıh) ve düşünce (Kelam ve Felsefe) sistemidir.

• Şeriat: Kelime anlamıyla "yol" demektir. Kur'an ve Sünnet'ten türetilen ilahi emirler, yasaklar ve hukuki düzenlemeler bütünüdür. Şeriat, her topluma ve çağa hitap edebilmesi için dinamik bir yapıya sahiptir.

• İçtihad ve Mezhepler: Dinin temel kaynaklarında açık bir hüküm bulunmadığında, din alimlerinin (Müçtehitlerin) akıl yürütme ve mantık yoluyla hüküm çıkarma çabasına İçtihad denir. Sünnilikte Hanefi, Şafii, Maliki, Hanbeli ve Şia'da Caferi gibi mezhepler, coğrafi ve kültürel farklılıklarla birlikte İçtihad metodolojilerindeki ayrılıklardan doğmuştur.

• Kelam: İslam inançlarını rasyonel argümanlarla savunmayı ve felsefi şüpheleri gidermeyi amaçlayan İslami teoloji disiplinidir. Mutezile, Eş'ariyye ve Maturidiyye gibi ekoller, insan iradesi, Allah'ın sıfatları ve Kur'an'ın yaratılmış olup olmaması gibi konularda derin felsefi tartışmalar yürütmüştür.

III. Kur'an Ayetleri ve Yorum Zenginliği

Kur'an metninde, farklı yorumlara açık olan ayetler (Müteşabihât) ve net, açık hükümler içeren ayetler (Muhkemât) bulunur. Bu durum, yüzyıllardır süren zengin bir tefsir (yorum bilimi) geleneğini ortaya çıkarmıştır.

A. Adalet ve Hoşgörüye Vurgu Yapan Ayetler:

• Bakara Suresi 256. Ayet (Dinde Zorlama):

  "Dinde zorlama yoktur. Artık doğruluk (rüşd), sapıklıktan (gayy) iyice ayrılmıştır..."

  • Bu ayet, İslam'ın temel ilkesi olan inanç özgürlüğünü ve dinin akıl ve irade yoluyla kabul edilmesi gerektiğini vurgular. Savaş ve zorlama yoluyla din kabul ettirmeyi kesinlikle reddeder.

• Nisa Suresi 135. Ayet (Adalet):

  "Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutanlar ve sırf Allah için şahitlik edenler olun, kendi aleyhinize veya ana babanızın ve akrabanızın aleyhine bile olsa..."

  • İslam'ın adaleti, kişisel, ailesel ya da toplumsal tüm bağların üstünde tuttuğunu, adaletin sağlanmasında hiçbir ayrım yapılmamasını emrettiğini gösterir.

B. Evrensel ve Kozmolojik İşaretler:

• Zâriyât Suresi 49. Ayet (Çift Yaratılış):

  "Ve Biz, her şeyi çiftler (ezvâc) halinde yarattık ki, düşünüp öğüt alasınız."

  • Bazı alimler bu ayeti, canlıların eşeyli üremesine veya temel fizik yasalarına (pozitif/negatif yük, madde/antimadde) işaret eden kozmik bir ilke olarak yorumlarken, diğerleri genel bir denge ve düzen prensibi olarak görür. Bu tür ayetler, Müslüman bilim insanlarını uzun süre evreni incelemeye teşvik etmiştir.

IV. Eleştirel Yaklaşımlar ve Cevaplar

İslam'a yönelik eleştiriler genellikle üç ana eksende yoğunlaşır: Metinlerin yorumu, tarihsel uygulamalar ve toplumsal değişimlere uyum.

Eleştiri Konusu	Eleştirinin Özü	İslam Biliminin Cevapları ve Açıklamaları
Cihat ve Savaş Hükümleri	Kur'an'daki bazı ayetlerin (kılıç ayetleri) saldırgan savaşı emrettiği ve terörizme kaynak oluşturduğu iddiası.	Ayetler genellikle savunma savaşı ve sözleşmelerin ihlali bağlamında inmiştir. Cihadın esas anlamı, içsel mücadele (nefsi terbiye) ve zulme karşı hakkı söylemektir. Dinde zorlama yoktur.
Kadın Hakları ve Statüsü	Çok eşlilik, mirasta erkeğe iki hisse, şahitlik gibi konularda kadınların ikinci planda olduğu algısı.	Kur'an, çok eşliliği katı bir adalet şartına bağlamış ve uygulamayı zorlaştırmıştır. Miras farklılığı, erkeğin ailesinin geçiminden sorumlu olmasıyla dengelenmiştir. İslam, kadınlara o dönemde olmayan mülkiyet ve miras hakkıtanımıştır.
Apostasi (Dinden Dönme)	Dinden dönenlere (Mürted) ölüm cezası verilmesi uygulaması.	Kur'an'da dinden dönme için doğrudan bir ölüm cezası emri yoktur. Bu ceza, Hz. Peygamber dönemindeki devlete ihanet ve savaş zamanı cephe değiştirme gibi siyasi eylemlerle ilişkilendirilmiş hukuki bir yorumdur. Modern alimlerin çoğu, vicdan özgürlüğü ilkesini (Bakara 256) öncelikli tutar.
Bilime Karşıtlık	İslam'ın bilimsel ilerlemeyi engellediği veya dogmatik olduğu iddiası.	İslam Altın Çağı'nda (8.-13. yy) Müslüman alimler (İbn Sina, El-Harezmi, İbn Rüşd) fizik, tıp, matematik ve felsefede öncülük etmiştir. Kur'an, sürekli olarak akletmeyi, düşünmeyi ve evreni incelemeyi (tefekkür) emreder.

V. Sonuç: Dinamik Bir İnanç Sistemi

İslam, bir yandan Tevhid'in katıksız bir ifadesini sunarken, diğer yandan tarih, kültür ve coğrafyanın etkisiyle zengin bir çeşitlilik ve yorum zenginliği (mezhepler, tasavvuf) geliştirmiştir.

İslam'ı anlamak, sadece kutsal metinleri okumak değil, aynı zamanda bu metinlerin tarih boyunca nasıl yorumlandığını, adaleti ve ahlakı nasıl temel aldığını ve modern zorluklara karşı nasıl bir esneklik sunduğunu (İçtihad kapısının açılması çağrıları gibi) görmeyi gerektirir. İslam, bugün de küresel bir din ve medeniyet olarak yoluna devam etmekte, inananlarını hem bu dünyada hem de ahirette esenliğe ve adalete ulaşmaya çağırmaktadır.